Türk Sanatında Seramik

  • Konuyu başlatan out of whack
  • Başlangıç tarihi
out of whack

out of whack

© ◄ Ayarsız..! ►
Forum Administrator
Türk Sanatında Seramik

Seramik hammaddesi kil olup elde, kalıpta ya da tornada biçimlendirilmiş ve fırınlanmış her tür
eşyanın genel adı. Türk Sanatında seramik üsluplarına göre belli dönemlere ayrılmıştır.
Türk Sanatında seramik tür olarak da şu bölümlere ayrılır.
1. Sırsız çömlek işleri veya sırsız pişmiş toprak işleri
2. Sırlı çömlek işleri
3. Çini
4. Porselen

TÜRK SERAMIK SANATININ ERKEN DÖNEMI

Türlerde seramik sanatıyla ilk Đslam seramik sanatı arasında bağlantı kurabiliriz. Eski Çin seramiği ilk
Đslam seramik sanatında çok etkili olduğu için Türk sanatında da etkisi olmuştur.
Erken dönem Türk seramiğinin kalitesi ve şekil zenginliği Halifelik merkezleri ile boy ölçüşebilecek
olgunluktaydı. Bunlar çok renkli sır altı dekorunu sırı akmayacak sağlam bir teknik olarak uygulamışlardır.
Bunun için renkleri yarı sıvı hamurla karıştırarak ham seramik üzerine koyduktan sonra sırlayıp
fırınlıyorlardı. Slip1
dekoru diye tanınan bu teknik Đslam dünyasında bilinmeyen orijinal bir yenilikti. Dini
motiflerin yanı sıra hayvan, insan , kuş, çiçek motifleri ile sarı , yeşil , siyah , ve mor renkli bir dekor
gösterirler. Şeffaf kurşun sır altı renkli slip dekoru ile yapılan bu seramikte , slip dekoru sadece siyah olunca
şeffaf sır bazen yeşil ve sarı boyanırdı.

BÜYÜK SELÇUKLU DÖNEMI VE ANADOLU SELÇUKLU DÖNEMI
SERAMIKLERI
Rey seramik üslubunu geliştirmişler ve o devrin Selçuklu hayatını seramiklere yansıtmışlardır. Yüz
hatları Orta Asya Türklerini ve Uygurlarını yansıtmaktadır. Yerli Đranlı tipleriyle hiçbir ilgisi yoktur. Saray ,
av ve oyun sahneleri tasvir edilmişlerdir. Perdah tekniği en olgun hali ile birdenbire başlar. Đran’da
Selçukluların yarattığı ikinci teknik “ minai ” olup çok renkli dekorları ile Đslam dünyasının en güzel
örneklerini vermiştir. Đran’dan sonra minai ve perdah tekniği yine Selçuklularla Anadolu’ya geçmiştir.
Fakat Anadolu Selçukluları zamanından bugüne kadar minai perdah tekniğinde çiniler ele geçirilmişse de
seramik bulunamamıştır. Alacahöyük kazılarında bulunan fırınlar ve seramik parçaları karakteristliktir.
Selçuklu seramiği olup slip tekniği ile yapılmıştır. Çizikleme işi parçalar da çıkmıştır. Bunun yanında firuze
sır altına siyah dekorlu seramik Anadolu Selçuklularında çok kullanılmış gibi görülüyor.

OSMANLI DÖNEMĐ SERAMIK SANATI
Osmanlı döneminin en önemli seramik üretim merkezi Đznik’tir. 14. yy Đslam ürünleri birbirine benzer
kırmızımsı bir hamurdan yapılmıştır. Đznik’te 14. yy. sonuyla 15. yy. başlarında üretilen bu seramikler
1930’larda MĐLETOS (Milet) kazılarında ortaya çıkmış olmalarında ötürü sanat tarihinde “Milet işi” olarak
adlandırılmıştır. Genellikle kirli beyaz astar üstüne mavi geometrik desenler ve stilize bitki , hayvan

1
Slip Tekniği: Seramiği bezemede kullanılan bir sıraltı tekniği. Bezemeler , desenler hafif kabartma görünümüne kavuşur.


öğeleriyle bezeli Milet işi seramiklerin çoğunda , merkezde stilize öğelerle oluşturulan madalyon ve ışınsal
yayılan çizgiler yeralır. Bu dönemde Çin’den ithal edilen Yuan dönemi porselenlerinden etkilenen
nakkaşlar, Uzak Doğu kaynaklı desenlere yönelmiştir. Đznikli ustalarda bu desenleri yeni geliştirdikleri
yumuşak porseleni anımsatan , beyaz hamurlu “fritli”
2
kaplara ve çinilere uygulamışlardır.
BĐRĐNCĐ DÖNEM ĐZNĐK SERAMĐKLERĐ
Đznik’te Osmanlılar tarafında meydana getirilen ilk seramikler kırmızı hamurlu ve tek renkli sırla
yapılmış olanlardır. Bir defa fırınlanmış bu cins seramiklerde beyaz astarla hafifçe kabarık olarak dekorlar
hazırlanıyor , sonra üzerine renkli sır sürülerek tekrar fırına veriliyordu.Bunlarda fırınlandıktan sonra beyaz
renkli ve hafifçe kabarık dekorlu kısımlarda renkli bir sır ince bir yüzey halinde parlak ve açık bir renk daha
derin olan zemin üzerinde ise kalın ve koyu bir renk halinde kalmaktadır.
Đznik’te 14.yy’ın ortalarında görülen seramik ise mavi , yeşil , koyu ve açık kahve rengi olarak dört
ayrı renkle yapılmıştır. Kullanılan dekor rumiler kıvrık dallar ve stilize çiçeklerle tamamiyle figürsüz bitki
motifleridir. Bunların henüz sırlanmamış , yanmış , sırları bozuk veya atılmış birçok örnekleriyle çok yüksek
kaliteli ve parlak renkli olanları bulunmuştur.
ĐKĐNCĐ DÖNEM ĐZNĐK SERAMĐKLERĐ
Bu devir seramiği “Milet Grubu” adı ile bilinen kırmızı hamurlu olup sıraltı tekniği ile
yapılmıştır. Beyaz astar üzerine renkli dekorlar yapıldıktan sonra şeffaf kurşun sırla kaplanmaktadır.
Lacivert’e yakın koyu kobalt mavisi hakim renk olup açık mavi , firuze , mor ve yeşil renklerde
kullanılmıştır. Bunun yanında Selçuklu geleneğinin devamı olarak firuze sır altına siyah dekorlu
seramikler bulunmuştur. Naturalist motifler kır çiçeklerini sap , yaprak çiçek ve tohumların basit
şekillerinden geliştirilen motifler , yelpaze yapraklar , karanfil dalları , salkımlar ve çeşitli
rozetlerden meydana gelmiş olup Anadolu’nun bu ilk orijinal türk seramiğinde ileri bir dekorlama
kabiliyeti ve kuvvetli bir üslup göze çarpmaktadır. Süslemede ilk ana sema olarak iç içe geniş
kuşaklar çizilip dekorlama ya da alternatif olarak tekrarlayan iki ayrı motif çok görülür. Desenler
çizilip boyanmış kalın konturlar ince uçla kazınıp boyama veya fırça ile serbest boyama şeklinde
tamamı ile kontursuz olarak üç şekildedir. Radyal düzende kalın çizgiler ve yapraklar kalın şeritlerle
geometrik süslemeler diğer önemli gruplardır. Dekoratif kuş figürleri de süslemeye girmiştir.
ÜÇÜNCÜ DÖNEM ĐZNĐK SERAMĐKLERĐ
Selçuklu seramiğinden bazı etkiler almış olmakla beraber , basit bir teknik , tek veya iki renkli
motiflerle en ileri bir seramik üslubu yaratılarak Đznik sanatının parlak devri başlamıştır. Sayısıs örnekte
hafif fırça ile çizilmesindeki ustalık şaşılacak bir yaratma kuvveti gösterir. Đznik kazılarında bugüne kadar
bilinmeyen renk ve desenlerde binlerce parça ile ayrıca fırın kalıntıları bulunmuştur. Böylece 14. yy’ın son
yarısı ve 15.yy’ın başlarında Osmanlılar ile canlı ve yaratma heyecanı ile dolu bir Anadolu seramik sanatı
doğmuştur.

KÜTAHYA SERAMIK SANATI

Kütahya’da “milet grubu” denilen seramiklerin yapıldığı bilinmekte. Bu durumda Kütahya seramik
sanatının daha 14.yy’ın son yarısında kırmızı hamurlu olarak başladığı anlaşılmaktadır. Motifler ve renkler
Đznik işleriyle benzer özellikte olup kobalt mavisi manganez mavisi , firuze ve siyah renkler kullanılmıştır.
Renkler Đznik işlerine nazaran daha koyu tonları ile Anadolu Selçuklu çinilerinin renk skalasına
bağlanmaktadır. Bunlarda kotu kobalt mavisi olup ve siyaha yakın koyu manganez moru karakterisktir.
Sırları da Đznik’ten daha incedir ve hafif sır çatlakları vardır.
Kütahyalı Abraham Üslubu
Maviden başka ancak daha sonraki parçalarda kullanılan diğer renk soluk firuzedir. Renkler gibi
başlangıçta çok ağır ve yüklü olan desenlerde sonraları hafifler. Kırmızı hamurlu seramiklerden mavi beyaz
gruba geçiş Kütahya’da Đznik ile aynı zamanlarda (15.yy ortalarında) gerçekleşmiştir.


DÖRDÜNCÜ DÖNEM ĐZNĐK SERAMĐKLERĐ
15. yy’ın ortalarında bol sayıda değişik süslemeli çok zengin seramiklerle Đznik seramik sanatının
dördüncü devresi başlar. Bunlar “Şam Đşi” diyebileceğimiz mavi - beyaz gruba bağlanır.
Daha sonra beşinci ve son devir olan Đznik seramiklerine geçiş devri olarak önemlidir. Bunlar mavi –
beyazdan daha ince ve hafiftir. Motiflerde lale , sümbül , karanfil ,tomurcuk ve açılmış güller ; renkte firuze
, zeytuni yeşil , menekşe moru ve yeşilimsi siyah renkleri ortaya çıkar. Bunlarda parlak yerine mat, buğulu ,
dumanlı ve buğulu renkler beyaz zemin yerine hafif dalgalı nöanslar mavimsi bir zemin ortaya çıkar.16. yy
ikinci yarısında başlayarak Đznik ve Kütahya atölyesinde gittikçe artan çini imalatı yüzünden seramik işler
süratle azalmıştır. Böylece Đznik’te Türk seramik sanatının son ve en parlak devri bitmiştir.
ŞAM VE HALĐÇ GRUBU
Bu üsluptaki seramiklerde konturlar hafif yumuşatılmış renktedir. Fakat 16. yy’ın ikinci yarısında konturlar
koyu siyaf renk olmuştur. Konturlardan başka lotus çiçeği ile bazı motifler siyah renktedir. Ayrıca
seramiklerde koyu bir zümrüt yeşili kullanılmıştır. 18. yy’ da Kütahya atölyeleri Đznik’in ortadan
çekilmesiyle öne geçmiş kuvvetli üslupla serbestçe fırça işi , modern anlayışlı yeni bir seramik sanatını
geliştirmiştir. Sert beyaz sıraltı tekniğinde bu kalemkar, fincan , zarf , kase , hokka ve matara , kapaklı ibrik ,
kulplu kulpsuz kupa , kandil , sürahi , buhurdanlık , süs topuzları ve tabaklar zarif küçük boy seramikler
,serbest ve hafif fırça süslemeleriyle klasik seramiklerden farklı bir sanat karakteri taşır. Mavi , kırmızı , sarı
, mor , yeşil , lacivert , eflatun renklerle küçük çiçekler , bitli motifleri yapraklar , sarmaşıklar , damlalar ,
madalyonlar görülür. Bu tip 19. yy’ ın başlarına kadar devam etmiştir.
 

Moderatörün son düzenlenenleri:
ömr-ü diyar

ömr-ü diyar

اَلْمَرْءُ مَعَ مَنْ أَحَبَّ
Yönetici
fotoğrafda olsa çok guzel olurmus
 

Üst