Notu Gizle
SORU'NU SOR cevabını size iletelim. Soru sormak için TIKLAYINIZ.

Temel Linux Komutları ve Tuşlar

Konusu 'Linux' forumundadır ve AhDe_VeFaLi tarafından 2 Temmuz 2009 başlatılmıştır.

  1. AhDe_VeFaLi

    AhDe_VeFaLi Guest

    LİNUX EL KİTABI
    Yazan: Kıvılcım Hindistan
    Telif Hakkı © 2003 Kıvılcım Hindistan

    Bölüm 1:Temel linux komutları ve tuşlar
    Bu bölümde linux kullanmak için gerekli olan temel komutları ve tuş komutlarını göreceğiz. Bu komutların hepsi konsol dediğimiz text ekrandan veya X-windows altındaki bir terminal programından (x-term, rxvt, aterm gibi) çalışmaktadır. Fakat tuş komutlarının bir kısmı konsola özgüdür ve x-altında pencere yöneticinize göre farklı hareket etmektedirler.
    <Ctrl><Alt><F1>
    Bir sonraki terminale geçmektedir. Birçok linux dağıtımı açılışla birlikte altı standart terminal açar. Bunlar tamamen birbirindne bağımsızdırlar ve eşzamanlı çalışırlar. Yani birinde bir işlem yapılmaya devam ederken bir diğerine geçip başka bir işleme başlayabilirsiniz.
    tty
    Bu komutu yazdığınız terminalin ismini verir size.
    <Ctrl><Alt><F7>
    Daha önceden açmış olduğunuz sonra <CTRL><Alt><F1> ile çıktığınız X oturumuna geri döner. Burada önemli nokta bunun altı konsollu bir sistemde geçerli olmasıdır. Eğer sisteminizde dört konsol varsa büyük ihtimalle bu işin tuşu F7 değil F5 olacaktır.
    <Ctrl><Alt><Fn> (n=7-12)
    n numaralı X terminaline geçer. Birden fazla X kullanmak mümkün olduğu için bunlar arasında geçiş yapabilirsiniz.
    <Tab>
    (text terminalde) Yazmakta olduğunuz komutu tamamlar. Mesela README dosyasını okutmak için more RE yazıp TAB’a basarsanız o anda bulunduğunu dizindeki RE ile başlayan dosyaların listesini görürsünüz, eğer tek dosya varsa satır tamamlanır. Aynı şey komut isimleri için de geçerlidir, bas yazıp taba bastığınızda hemen basename diye komutun tamamlandığını görürsünüz
    <Yukarı-aşağı ok>
    Daha önceden girilmiş komutlar arasında gidip gelmenizi sağlar
    <Shift><PgUp>
    Terminal çıktısında ileri geri hareket etmenizi sağlar (ekrandan çıkmış olan yazıları görmek vs.)
    <Ctrl><Alt><+>
    (X de) Bir sonraki ekran çözünürlüğüne geçmenizi sağlar. Tanımlı modlar /etc/X11/XF86Config dosyasında durmaktadır. En büyük ekran modu Virtual Screen boyutunu tanımlar.
    <Ctrl><Alt><BkSpc>
    (X de) Herşeyi kesip X’den çıkmanızı sağlar
    <Ctrl><Alt><Del>
    Sistemi kapatıp reboot etmek anlamına gelir. Konsoldaki shutdown komutu gibi davranır. Reset tuşuna bamayıp bunu tercih etmeniz gerekir.
    <Ctrl>C
    Mevcut komutu durdur. Genelde konsoldaki basit komutlar için kullanılır
    <Ctrl>d
    Eğer sizden girdi kabul eden bir konsol komutundaysanız dosya sonu (EOF) yollar, promptaysanız logout olursunuz. O yüzden iki defa basmayın ;)
    <Ctrl>s
    Terminale olan çıkışı durdurur
    <Ctrl>q
    Terminale olan çıkışa devam eder
    <Ctrl>z
    Çalışmakta olan komutu arka plana gönderir
    exit
    konsoldan çıkar
    reset
    konsol bir şekilde saçma sapan karakterler basıyorsa (genelde binary bir dosyayı ekrana çıkışa gönderdiğinizde olur) düzeltmeye yarar
    <ctrl>x
    konsolda bir işe yaramaz ama Matrix’de nedense Neo kullanıyordu. Neyse orda da bir işe yaramamıştı, sanırız Neo’da linux kullanıyor ;)
    <mouse orta tuşu>
    Genelde bir başka pencerede seçilmiş bir yazıyı paste etmeye yarar. Burada dikkat edilecek nokta linux altında (KDE ve bazı özel programların istisnası ile) copy+paste işleminin Windowsdan farklı olmasıdır. Bir yazıyı seçerseniz, o seçili olduğu sürece paste edilebilir olur (bir kez paste edildikten sonra zaten bufferda kalır) yani bir copy emri vermeniz gerekmez, seçip paste edileceği yere gidip orta tuşa basmanız yeter. Konsolda kullanılabilmesi için gpm çalışıyor olması gerekir
    <Shift><Insert>
    Paste işlemini klavyeden yapar
    ~
    Kullanıcının ev dizini işaret eder /home/<login ismi> şeklindedir genelde. cd ~/docs ev dizini altında docs’a gider. Sadece cd komutu ise cd ~ komutuna eşittir ve ev dizine gider.
    . ya da ./
    o anda bulunduğunuz dizin
    /. ya da Slashdot
    Internet’deki en sağlam haber sitesine gider ;)
    ..
    Bir üst dizini işaret eder
    Bölüm 2: Genel komutlar
    herhangibir_komut --help|more
    sözkonusu komut ile ilgili help
    man başlık
    sistemdeki manuel dosyaları. Bir komut hakkında olabildiği gibi bir dosya hakkında da olabilir
    apropos başlık
    söz konusu başlıkla ilgisi olan komutlrın listesi
    help komut
    bash shell altında genel bilgi verir komut hakkında
    ls
    Unix için dir komutu
    ls -al|more
    Bir dizindeki bütün dosyaları gösterir (. ile başlayan gizli dosyaları da) komut burada more komutuna yönlendirilmiştir, bu sayede daha kontrollü bir okuma sağlanabilir
    cd dizin
    Söz konusu dizine geçmek
    cp kaynak hedef
    Bir yerdeki dosya ya da dizinleri başka bir yere kopyalamak. Unix’lerde genelde bu tür komutlarda her zaman kaynak önce hedef sonra yazılandır
    mcopy kaynak hedef
    Belli bir kaynak dosya sisteminden (mount etmeniz şart değil) bir dosyayı başka bir yere kopyalama. Aynı mantıkta mdir, mcd, mren, mmove, mdel, mmd, mrd, mformat gibi komutlar da vardır
    ln kaynak hedef
    Sözkonusu hedefe hardlink atar. Sözkonusu dosyalar iki yerde de var gibi gözükür, herhangibir değişiklik diğerini de etkiler, biri silindiğinde diğeri kalır. Hardlinkin engelleri, linkle dosyanın aynı dosya sistemi içinde olması gerekliliği ve dizinlerle özel dosyalara hardlink verilememesidir.
    ln -s kaynak hedef
    Hedefde kaynak dosyasına sembolik bir link yaratır. Sembolik linkte sözkonusu dosyanın nerede bulunacağının bilgisi vardır. Sembolik linkler dizinler için de kullanılabilir. Tek problemleri ana dosya silindiğinde link bozulmuş olur.
    rm dosyalar
    Dosyaları silme. Sileceğiniz dosyanın ya sahibi olmanız lazım.
    mkdir dizin
    Yeni bir dizin yapmak
    rmdir
    boş bir dizini silmek
    rm -r dosyalar
    Dosya/dizin ve onların alt dizinlerini silmek. Root olarak kullanırken dikkat edin, çünkü herşeyi silebilirsiniz
    cat dosyaismi|more
    Bir dosyayı sayfa sayfa görüntülemek
    less dosyaismi
    Bir dosyayı daha kontrollü olarak okuma imkanı. More komutunun eşleniğidir, biraz daha fazla özellikleri vardır
    pico dosyaismi
    Bir text dosyasını, klasik basit bir tür editör ile editlemek. Aynı türden nano, joe, mcedit gibi editörleri de kullanabilirsiniz
    pico -w dosyaismi
    Pico’yu satır sonunda cümleleri yuvarlamadan kullanmak kullanmak için. Konfigürasyon dosyalarını edtlerken yardımcı olur
    find / -name "dosyaismi"
    Dosyaismi adlı dosyayı en üst dizinden itibaren aramaya başla. Dosyaismi, * ve ? gibi joker kararkterler de içerebilir "fazlames*" mesela fazlamesai.net.txt fazlamesai.org.txt dosyalarını bulur
    locate dosyaismi
    find gibidir fakat düzenli olarak oluşturulan bir veritabanına bağlıdır, sistemdeki son değişikliklerden haberi olmayabilir
    touch dosyaismi
    Dosyaismi isimli dosyanın tarih bilgilerini değiştirir. Eğer o anda yoksa bu dosya bu sefer sıfır byte uzunluğund oluşturur
    xinit
    Pencere yöneticisi olmayan bir X-windows açar
    startx
    Pencere yöneticili standart bir X açar. DOS’da win komutu gibidir.
    startx -- :1
    1 numaralı displayde X oturumu açar <Ctrl><Alt><F7-F8-F9...> ile geçiş yapabilirsiniz
    xterm
    Basit bir xterminal açar. Daha hafif versionları (rxvt, aterm, eterm gibi) bulunur ve tercih edilir
    shutdown -h now
    Sistemi durdurur ve (ATX sistemlerde) kapatır
    halt
    reboot
    Makinayı kapatmak ya da reboot etmek için

    Dosya sıkıştırma ve açma komutları
    tar -xvf dosya.tar
    Sözkonusu (sıkıştırılmamış) tar dosyasını bulunan dizine açar
    tar -zxvf dosyaismi.tar.gz
    Tar.gz’lenmiş bir dosyayı (*.tar.gz ya da *.tgz) bulunduğunuz dizine açar
    tar -zxvf dosyaismi.tar.gz -C dizin
    dosyayı dizin isimli dizine açar
    tar -jxvf dosyaismi.tar.bz2 -C dizin
    Bzip2 ile sıkıştırılmış dosyayı sözkonusu dizine açar (eski verisonlarda -Ixvf) kullanılırdı

    tar -zcvf arsiv.tar.gz dizin1 dizin2 dosya1 dosya2...
    söz konusu dizin ve (veya) dosyaları arsiv.tar dosyası haline getirir ve gzip ile sıkıştırır. z yerine j kullanabilirsiniz
    gunzip dosya.gz / bunzip2 dosya.bz2
    sözkonusu gz dosyasını açar
    gzip -9 dosya
    sözkonusu dosyayı en iyi şekilde sıkıştırır, uzantısını da .gz yapar
    bzip2 -9 dosya
    gzipten %20 oranında daha iyi sıkıştıran bir program, özellikle de text dosyalarında. Fakat daha yavaş çalışır
    unzip dosyaismi -d dizin
    Sözkonusu zip dosyasını söz konusu dizine açar
    unarj e dosya.arj
    Arj arşivini açar
    uudecode -o hedef kaynak
    uuencode ile kodlanmış (genelde email ekleri) dosyayı açar

    Sistem hakkında bilgi almak için kullanılan komutlar:
    pwd
    bulunduğunuz dizinin ismini verir
    hostname
    makinanın ismini verir
    whoami
    login isminizi verir
    id kullanıcıismi
    kullanıcı nosunu, grup nosunu ve alt gruplarını verir
    date
    tarihi göstermek ya da değiştirmek için kullanılır
    date 101709382002 17 Ekim 2002 Saat: 09 38 yapar tarihi
    bios tarihini değiştirmek için setclock komutunu kullanmanız gerekir
    time
    belli bir komutun işlemini bitirmesinin ne kadar süre tuttuğunu gösterir
    bir dizinin listelenme süresi mesela
    time ls
    who
    sisteme giriş yapmış kullanıcıların isimleri
    finger username
    belli bir kullanıcı hakkındaki bilgiler
    last
    sisteme en son giriş yapmış kullanıcıların listesi
    history|more
    bulunduğunuz kullanıcı ile son girilen komutların listesi. |more sayesinde sayfa sayfa okuyabilirsiniz
    uptime
    makinanın ne kadar süredir açık olduğu
    ps
    kullanıcının koşturmakta olduğu işlemlerin listesi
    ps axu |more
    bütün proseslerin listesi
    top
    temel sistem durumu, çalışmakta olan programlar ne kadar hafıza/cpu kullandıkları vs
    uname -a
    yerel sunucunuzun hakkında bilgiler
    free
    hafıza bilgileri
    df -h
    disk doluluk boşluk oranı
    du / -bh|more
    dizinlerin boyutları (biraz zaman alır)
    cat /proc/interrupts
    kullanılmakta olan interruptlar
    cat /proc/version
    linux versionu ve diğer bilgiler
    cat /proc/filesystems
    kullanılmakta olan dosya çeşitleri
    cat /etc/printcap
    yazıcıların düzeni
    lsmod
    yüklenmiş olan kernel modülleri
    set|more
    sistem değişkenleri
    echo $PATH
    PATH değişkeninin içeriği. Sistemde çalışabilir programların bulundukları yerleri belirler
    dmesg| more
    kernel mesajları /var/log/dmesg içine de bakabilirsiniz.
     
    Sponsorlu bağlantılar

Sayfayı Paylaş