Sehâvet Cennet'te bir ağaçtır. Cömerd olan onun bir dalını yakalamıştır. O dal onu Cennet'e götürmeden bırakmaz... (Hadîs-i şerîf-Edeb-ül-Müfret)

Sehâvet iyi huyların en yükseklerindendir. (Muhammed Hâdimî)

SEHAVET VE KEREM

2149 - Hz. Ebü Hüreyre (radıyallâhu anh) anlatıyor: "Resulullah (aleyhissalâtu vesselâm) buyurdular ki: "Sehâvet sahibi Allah'a yakındır insanlara yakındır cennete yakındır cehennemden uzaktır. Cimri ise AIlahtan uzaktır insanlardan uzaktır cennetten uzaktır cehenneme yakındır. Câhil sehâvet sahibini AIIah cimri ibadet düşkününden daha çok sever."
Tirmizî Birr 40 (1962).

AÇIKLAMA:

1- Sehâvet Aynî'nin açıklamasına göre "Uygun olanı uygun olana vermek kendi kazancından herhangi bir karşılık almadan harcamaktır. Bu güzel ahlaklardan biridir hatta en başta gelenlerden biridir. Buhl (cimrilik) bunun zıddıdır."
Sehâvet dilimizde cömertlik olarak ifade edilir. Sahî de cömert demektir.
2- Sahî'nin yani cömert kişinin Allah'a yakın olmasından maksad mesafe yönüyle yakınlık değildir. Allah'ın rahmetine ve sevabına yakınlıktır. Zîra Allah'a mekan ve cihet nisbet etmek caiz değildir. İnsanlara yakın olması da onların muhabbeti sevgi ve hürmet gibi manevi yakınlıklarını ifade eder burada da mekan yakınlığı maksud değildir. Cennete yakınlık'tan murad mesafe yakınlığı olabilir bu caizdir. Çünkü malından Allah rızası için bol bol layık olan yerlerde sarfetmekle cennete götüren yola sülûk etmiş olmaktadır. Hadisler cennet ve cehennemin etrafını mekruhât ve şehevât perdelerinin sardığını belirtir. Kişi ameliyle birinden uzaklaşırken diğerine yaklaşmaktadır.
Kişinin cennete yaklaşması cennetle kendi arasındaki perdeleri kaldırması demektir. Ulema hayırlı amellerin ve hususan Allah rızası için yapılan harcamaların bu perdeleri refedip kaldırdığını beyan etmiştir.

Gazâlî der ki: "Cimrilik dünyaya bağlanmanın meyvesidir; cömertlik ise zühd'ün yani dünyaya kıymet vermemenin meyvesidir. Meyveye yapılan övgü muhakkak ki meyveyi veren ağaca yapılmış olur. Cömertlik gerçek tevhid ve hakikî tevekküle ermenin sonucudur. Yani Allah'ın yaptığı vaade ve rızık hususunda verdiği garantiye samimi olarak inanmaktan neş'et eder. Bunlar ise hadiste işaret edilen tevhid ağacının meyveleridir. Cimrilik ise şirkten neş'et eder. Bu da sebeplere bağlanıp kalmaktan ve Allah'ın vaadi hususunda düşülen şekk'ten neş'et eder."

3- Tîbî sahî ve bahîl kelimelerinin harf-i tarifli yani ma'rife olarak gelmesini ahd-i zihnî olarak yorumlar ve: "Burada kastedilen sahî ve bahl'den murad şeriatça sahî ve bahil addedilen kimsedir (örfçe insanlarca sahî ve bahil addedilen değil)" der. Bu mütalaayı yaptıktan sonra şu neticeyi beyan eder: "Öyleyse zekâtını veren Allah'ın emrine uymuş O'nu tazim etmiş ve mahlûkâtına olan şefkatini ortaya koyup malından vererek yardım elini uzatmış olmaktadır. Bu kimse Allah'a da yakındır insanlara da yakındır. Makamı da cennetten başka bir yer olamaz. Böyle yapmayanın durumu da bunun aksidir. İşte bu sebeple hadiste söylendiği üzere cahil olan cömerti Allah âbid olan cimri'den daha çok sever.
-----------------------------------------
ـ3ـ وعن أنس رَضِيَ اللّهُ عَنْه قالَ: ]كانَ رسولُ اللّهِ # َ يَدَّخِرُ شَيْئاً لَغَدٍ[. أخرجه الترمذي .

3. (2176)- Hz. Enes (radıyallâhu anh) anlatıyor: "Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) yarın için hiçbir şey biriktirmezdi."[5]

AÇIKLAMA:

Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm)'ın mümtaz vasıflarından biri yarın endişesi taşımaması idi. Bu sebeple kendisine ganimetlerden ayrılan payları ertesi güne bırakmadan dağıtırdı. Şarihler Efendimiz'in bu hasletini O'nun Cenâb-ı Hakk'ın "rezzâk" vasfına olan güveninin tamlığı ile îzah ederler.
Şunu da belirtelim ki bazı rivayetler ailesi için bir yıllık nafaka ayırdığını haber verir. Şârihler bu iki rivayet arasında tearuz olmadığını belirtirler. Çünkü Efendimiz haznedâr ve taksim edici durumundaydı. Eline ganimet vs.'den herhangi bir mal ulaşınca derhal hak sahiplerine dağıtırdı. Bu esnada başkalarına olduğu şekilde ailesine de haklarını verir idi zîra fey'de onların da hakları vardı. İbnu Dakîkul-Îd der ki: "Yarın için hiçbir şey biriktirmezdi..." hadisi: "Kendi nefsi için biriktirmezdi.." şeklinde te'vil edilmelidir "Ehli için bir yıllık yiyeceklerini ayırırdı" hadisi de her ne kadar onlarda iştiraki olsa da başkası için yapılan biriktirmeye hamledilmelidir." Münâvî şu açıklamada bulunur: "Ailesinin de diğerleri gibi Allah'ın fey olarak verdiğinde hakları vardı. Onların nefisleri haklarını yanlarında bulundurmadıkça mutmain olmuyordu. Resûlullah da onları takatları haricinde bir şeye zorlamıyordu."
Yine Münâvî Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm)'ı yiyecek biriktirmekten alıkoyan mahzuru "dağarcıkta olana güvenip Cenâb-ı Hakk'ın feyzinden talepten geri kalmak" olarak açıklar.

KÛTUB-U SİTTE.