Besmele nedir? 'Besmele her kitabın anahtarıdır' diye bir hadis var mıdır?

[KF_Admin]

Soru
Besmele nedir? "Besmele her kitabın anahtarıdır" diye bir hadis var mıdır? Varsa sahih midir? Her şeyin bismillah dediği söyleniyor. Bu ne demektir?

Cevabımız

Değerli Kardeşimiz;


İmam Suyuti “Besmele her kitabın anahtarıdır.” (Feyzu’l-Kadir III 191) mealinde bir Hadis olduğunu bildirmektedir. Ancak Suyuti’nin de ifade ettiği gibi bu rivayet zayıftır.

‘Besmele’ ‘Bismillâhirrahmânirrahîm ’in adıdır. ‘Besmele çekmek’ de ‘besmele’yi okumak’ demektir. Araplarda birkaç kelimeden meydana gelen ve çok kullanılan bazı cümleleri bu şekilde kısaltma âdeti vardır. Bu söyleyiş bir ihtiyaçtan doğmuştur. Geniş manalar taşıyan sözleri çok tekrar etme ihtiyacı insanları onları kısaca ifade etme yolunu aramaya sevk etmiştir. Bunun başka örnekleri de vardır. Meselâ; Elhamdü lillâh ‘hamdele’ salâvât-ı şerîfe ‘salvele’ lâ havle ve lâ kuvvete illâ billâh ‘havkale’ hasbünallah ‘hasbiye’ şeklinde kısaltılmıştır.

Yine dilimizde çok kullanılan ‘Eûzü besmele’ sözü; ‘Eûzü billâhi mine’ş-şeytânirracîm’ ile ‘Bismillâhirrahmânirrahîm ’i söylemek demektir.

İslam’dan önceki Arap toplumunda da kendi anlayış ve inançlarına göre bu ihtiyacı karşılayacak kelimeler vardı (bismi’l-Lât ve’l-Uzza gibi). ‘Bismike’llâhümme’ ifadesi de İslâm’dan önce Araplarca kullanılmakta idi. Bu söz İslâm geldikten sonra da bir müddet kullanılmış fakat Neml sûresindeki besmele âyeti "İnnehû min süleymâne ve innehû bismillâhirrahmânirrahîm" (Neml 30) nâzil olduktan sonra Peygamber Efendimiz hayatının sonuna kadar bütün Müslümanlar da o günden sonra artık hep ‘Bismillâhirrahmânirrahîm’i kullanmışlardır. Ayrıca Hz. Peygamber (sav) besmele’nin yazıldığı ilk satıra başka hiçbir şeyin yazılmamasını da emretmiştir. (bk. DİA Besmele md. Kurtubî I92; Kalkaşendî VI 211-215’den).

Besmele Süleyman (a.s.)’dan sonra özellikle bu ümmete has kılınan bir sözdür. (Bkz. Kurtubi Ahkâm Beyrut 1993 I 88) Hz. Peygamber bu konuda şöyle buyurmaktadır: “Davud oğlu Süleyman (a.s.) ve benden başka hiçbir peygambere indirilmeyen bir âyet bana indirildi. Bu âyet “Bismillâhi'r-rahmanirrahim”dir. ( İbn Kesîr Tefsir İstanbul 1984 I 33.)

“Besmele ile başlanmayan her önemli iş sonuçsuz kalır” (Feyzu’l-Kadir V 13.) hadisi de besmelenin önemini Müslüman’ın işlerine nasıl başlaması gerektiğini güzel bir şekilde izah etmektedir.

İslâm kültürü bir kimsenin her işe Allah adı ile başlamasını gerekli kılar. Eğer bu bilinçli bir şekilde ve samimiyetle yapılırsa şu üç güzel sonucu doğuracaktır:

Birincisi bu kişiyi kötülükten uzak tutacaktır. Çünkü Allah ismi onu kötü bir niyet veya bir davranıştan alıkoyarak bu konuda düşünmesini sağlayacaktır.

İkincisi kişi meşrû bir işe başlarken Allah’ın adını anarsa onun her hareketi tabiatıyla Allah'ın rızasına uygun olacaktır.

Üçüncüsü o kişi Allah’ın yardım ve nimetleriyle karşılaşacak ve Şeytanın aldatmalarından korunacaktır. Çünkü kim Allah’a yönelirse Allah da ona yönelir. (Mevdudî Tefhim trc. Komisyon İstanbul 1996 I 40.)

Besmelede en önemli husus Allah’ın ismini okumak ve onu girişilecek işten önce zikretmektir. Bu öne alma yardımın yalnızca Allah’tan isteneceğini ve manayı yalnızca Ona ait kılmak içindir. Besmelede de fiilin (yapılacak işi ifade eden fiilin) cümlenin sonuna bırakılarak Allah’ın isminin öne alınması her şeyi yalnız Allah’ın ismine tahsis etmek içindir. Besmele “Ne kendim ve ne de başkası yani akla gelebilen hiçbir isim ile değil ancak yüce Allah’ın ismi ile şu işime başlarım başlıyorum” demektir.(Elmalılı I 39-40)

Bir Müslüman besmele ile “şu işe başlıyorum” derken; “ben bu işi kendim için değil Allah adına Onun emri ile ve ancak Onun için yapıyorum” demiş olur. Mümin yemesine içmesine okumasına konuşmasına oturmasına kalkmasına yatmasına uyumasına hep besmele ile başlar. Besmele mümine lütfedilen ilâhî bir anahtardır. Mümin dünyevî ve uhrevî bütün işlerinin kapısını bu anahtarla açar. Ebedi saadet ve mutluluğu kazandıracak maddî ve manevî tüm işlerin şifreleri bu anahtarla çözülür. İman ilim irfan ahlâk fazilet ve kısacası insanı kemale erdiren bütün değerlerin kapıları onunla açılır.

Müslüman mabedine evine işyerine dükkanına fabrikasına okuluna kışlasına girerken dükkanını açarken sözüne konuşmasına dersine başlarken bağında bahçesinde bürosunda ve iş yerinde çalışırken besmeleyi terennüm etmeli ve onu bir hayat tarzı haline getirmelidir.

Besmele’de Allah yüceltilmekte Ona tazim ve saygı ifade edilmektedir. Diğer taraftan Allah Teâlânın rahmetinden kovduğu ve müminlerin düşmanı olan Şeytanı kahretme küçültme ve aşağılama vardır. Ebû Müleyh (r.a.) bir adamın şöyle söylediğini anlatır: “Resûlüllah (s.a.s.)’ın terkisine binmiştim. Resûlüllah (s.a.s.)’ın hayvanının ayağı tökezledi. Bunun üzerine ben “şeytan helak olsun mahvolsun” dedim. Resûlüllah hemen bana: “Şeytan helak olsun deme. Çünkü sen böyle söylediğin zaman o büyüklenir. Hatta kendisini bir ev gibi görür ve şöyle der: “Kuvvetimle bunu yaptım (başardım)” Fakat sen “Bismillah” de. Zira sen böyle söylediğinde o küçülür. Hatta bir sinek gibi olur. (Ebû Davûd Edeb 85; Ahmed b. Hanbel V 59- 71 365)

Herşey bismillâh der mi?

Evet her şey ‘bismillâh’ der. Allah’ı tesbih etmeyen kendi diliyle O’nu zikretmeyen O’nun adıyla hareket etmeyen yani ‘bismillah’ demeyen hiçbir varlık yoktur. Âyet-i Kerime’de şöyle buyurulur: “Yedi gök yer ve bunların içinde bulunanlar Allah'ı tesbih ederler. O'nu hamd ile tesbih etmeyen hiçbir varlık yoktur. Fakat siz onların tesbihlerini iyi anlamazsınız. Şüphesiz O halimdir çok bağışlayandır.” (İsrâ 17/44)

Ayette geçen ‘şey’ kelimesi üzerinde çok durulmuştur. ‘Şey’ kelimesinin içine nelerin girdiği bu kelimenin neleri ifade ettiği hakkında çok şey söylenmiştir. Neticede genel olarak şu kanaata varılmıştır: ‘Allah’ın haricindeki her şey bu kelimenin içine girer.’ Hatta ‘Allah da şey kelimesine dahildir’ diyenler de olmuştur.

Bu sebeple âyette Allah’ı tesbih eden şeylerin atomdan galaksilere kadar her varlığı içine aldığı söylenmiştir. Ama bu tesbih o varlıkların kendilerine özel dilleriyle lisân-ı halleriyle yaratılışlarıyla duruşlarıyla yaptıkları işlerle dile getirilmiş olduğundan herkes onu anlayamaz. Ama ibret gözüyle marifet gözüyle bakanlar o tesbihlerin seslerini bile işitebilirler. Böyle bakınca meselâ kedinin mırmırları ‘Yâ Rahîm Yâ Rahîm Yâ Rahîm’ şeklinde dönüşür.

Bu zikri atomlardan başlayarak her varlık tek başına kendi kendine yaptığı gibi çeşitli şekillerde oluşturdukları birlikler gruplar cemaatler halinde de yaparlar. Bu zikri bu tesbihi bu besmeleyi; varlık alemine veya hayata ilk adımını attıklarında ve hayatlarının her bir döneminde mesela her bir güne veya her bir işe başlarken söylerler. Yani bir nevi şöyle derler: "Ben Allah'ın namıyla hesabıyla ismiyle izniyle kuvvetiyle hareket ediyorum." Bu aynen bizim "Bismillâhirrahmânirrahîm" dememiz gibidir. Sonra işi bittiği zaman yani dünyadan giderken veya bir işi bitirdiğinde veya gün biterken de her bir varlık veya varlık grupları lisân-ı halleriyle yani kendilerine mahsus dilleriyle "Elhamdü lillâhi Rabbi'l-Âlemîn" derler. Yani ‘Hamdolsun âlemlerin Rabbi olan Yüce Mevlâmıza ki bu işi de O’nun izniyle alnımızın akıyla ve başarıyla tamamladık’ diyerek bir nevi kaside okur. O kaside son derece ‘sanatlı bir mahlukun nakşında kudretin küçük bir kalem ucu hükmünde kendisini gösterir. Belki herbiri mânevî Rabbânî muazzam hadsiz başlı bir fonoğrafın birer plâğı hükmünde olan masnuların üstünde dönen ve tahmidât-ı Rabbâniye kasideleriyle o masnuatı konuşturan ve tesbihat-ı İlâhiye neşidelerini okutturan birer iğne başı suretinde kendini gösteriyorlar.’ (bk. Nursi Sözler 30. Söz. sonu)

Her hayırlı işe besmele ile başlanmalıdır

Her hayırlı işe besmele ile başlanması hakkında Sevgili Peygamberimizin emir ve tavsiyeleri vardır. Yine O (sav) yukarıda meali verilen Hadis’de besmele ile başlanmayan bir işin sonunun hayırlı olmayacağını ifade etmişlerdir.

Şeyh Muhammed Abduh bu konuda şöyle der:

"Bütün milletlerde ve bu cümleden olarak Arap milletinde de bilindiği gibi birisi bir reis veya büyük bir zat hesabına ve kendi şahsından bahsetmeden yalnız onun için bir iş yapmak istediği zaman "falanın adına" der. Ve o zatın ismini söyler ki "O ve onun emri olmasaydı ben bu işi yapmazdım ve yapamazdım." demek olur. Bunun en açık örneğini devlet mahkemelerinde görürüz. Hakimler gerek sözlü hükümlerinin ve gerek ilâmlarının başında "falan hükümdar adına veya falan reis adına" sözünü söylerler.

İşte bunun gibi bir müslüman da besmele çekerken "Ben bu işi kendim için değil Allah adına O’nun emri ile O’nun izni ile ve ancak O’nun için yapıyorum." demiş olur.

Besmele tercüme edilemez

Besmele elbette mana ifade eden bir sözdür. Fakat besmele mânânın da ötesinde temsîlî tarafı ağır basan bir semboldür. Bizim bütün manevi dünyamızı temsil eder. Onun manasının ne olduğundan çok neyi temsil ettiği önemlidir. Besmele bir bayrak gibi neyi temsil ettiği birinci plandadır.

Ayrıca besmele tercümesi de neredeyse mümkün olmayan bir sözdür. Besmele’deki kelimelerin ayrı ayrı her biri ve cümle içindeki dizilişleri başlı başına bir mucizedir. Bu cümle tercüme değil ancak tefsir edilebilir. Tercüme edeyim derken iman ilim mantık gibi birçok yönden tehlikelere hiç olmazsa hataya düşmek ihtimali çok yüksektir. Hele ifade gücü edebî sanat yönü söyleyişteki âhenk bakımından besmele’nin özelliklerinin tercümede korunması asla mümkün değildir. Harflerin çıkış yerleri (mahâric-i hurûf) bakımından ifade ettiği tatlı mûsikî ritim ve âhenk hiçbir şekilde ifade edilemez. Dudaktan çıkan Be harfi ile başlayıp sırayla HE harfinin çıktığı göbeğe kadar inip tekrar MİM harfiyle yine dudakta sona ermekle insanın içindeki bütün harf mahreçlerini dolaşmasındaki güzelliği nasıl telâfî edeceksiniz? Besmele’nin telaffuzu içimizde böyle bir seyahat yaptığı gibi manası da ruhumuzun derinliklerine kadar inmektedir.

Hem her bir Müslüman çocuğu bu sözün ne ifade ettiğini az-çok bilmekte anlamakta ve hissetmektedir. Bu bakımdan eksik bir taraf kalmamaktadır.

Besmelenin dilimize göre mümkün farz edilebilecek tercemesi şu şekillerden biri olması gerekir:

1- Çok merhamet edici bir Rahmân olan Allah'ın ismi ile (lâm mânâsına olan tamlama)

2- Rahmân Rahim olan Allah'ın ismi ile (lâm mânâsına olan tamlama)

3- Rahmân-ı Rahîm olan Allah ismi ile (yahut adı ile açıklama tamlaması )

4- Rahmân Rahim olan Allah adına.

Fakat ilk bakışta bu dört şeklin her birindeki "olan" sıfat bağlacı yanlış bir anlamaya yol açıyor. Çünkü "olmak" fiili dilimizde hem var olma hem de durumun değişmesi mânâlarında ortak olarak kullanıldığından dolayı; önceden değil imiş de sonradan Rahmân-ı Rahim olmuş sonradan meydana gelmiş gibi bir mânâyı ifade edebilir. Olan yerine bulunan kelimesini de bağlaç olarak kullanmak iyi olmuyor. Bundan dolayı bu bağlacın düşürülmesi ile;

5- "Rahmân Rahim Allah'ın ismi ile veya;

6- Rahmân Rahim Allah ismi ile" demek daha doğru olacaktır. Bunda da Allah zat isminin en önemli olan öne alınmasına riayet edilmemiş ve neticede araya giren fiil ile rahmetin arası açılmış olur. Bundan dolayı Allah ismini sıfatları ile beraber bir isim gibi anlatarak;

7- Allah-i rahmân-i rahim ismi ile veya;

8- Allah-i rahmân-i rahîm'in ismi ile denilirse doğrudan Allah ismi başlangıç yapılmış olacak ve bununla beraber rahmet bağlantısı yine temin edilemeyecektir. Bunu "Allah rahmân rahim ismi ile" şeklinde söylemek dilimize göre hepsinden akıcı olacak ise de; bunda da bir teslis şüphesi akla gelebilir. Gerçi ismi ile denilip isimleri ile denilmemesi bu şüpheyi ortadan kaldırmak için yeterlidir. Ve aynı zamanda isimlerin ve sıfatların birden çok olması zatın birliğine engel değil ise de böyle teker teker saymak şeklinde üç ismin birer zat ismi gibi düşünülmesi hemen akla geleceğinden bunları sıfat "i"si ile birbirine bağlayarak bir kelime gibi okumak daha güvenli olacaktır. Fakat bunda da terkiplerin birbiri ardında gelmeleri kuşkusundan kurtulamayacağız.

O halde ne tek tek kelimelerini ve ne de terkiplerini tam olarak terceme etme mümkün olmayan ve hele belağat yönlerini beyan ahengini nakletmek hiçbir şekilde mümkün olmayan dudaktan başlayıp bütün karnı dolaştıktan sonra yine dudakta sona eren harflerinin tatlı düzeni bile başlı başına mükemmel ve eşsiz olan ve bununla beraber her müslümanın çok iyi bildiği ve az çok anladığı bir vecize anlamı bulunan besmeleyi bir "ile" veya "adıyla" ifade tarzı hatırı için terceme etmeye kalkışmayıp her zaman aslına göre söylemek ve bu gibi açıklamalar ve tefsirlerle de mânâsını düşünmeye çalışmak kaçınılmaz bir iştir.

Netice itibariyle besmeleyi tercüme etmeye kalkışmayıp her zaman aslına göre söylemek ve açıklamalar ve tefsirlerle mânâsını düşünmeye çalışmak en güzelidir. (Daha fazla bilgi için bkz.Elmalılı M. Hamdi Yazır Hak Dini Kur’an Dili Fâtiha Sûresi)

Besmele hakkında bilgi almak için tıklayınız.

Selam ve dua ile...
Sorularla İslamiyet Editör

Benzer Konular

• Bir Besmele Çek Gönülden...
• İmam Şafi'nin eski ve yeni içtihatları diye bir durum var mıdır? Varsa sebebi nedir?...
• Bir besmele çek gönülden...
• BesmeLe...
• Besmele...

[FERASETLİ]

[Mu@YMe]

ALLAHU teala razı olsun :33439:

[zeyd]

tüm açıklamalar besemeleyi anlatmay ayetmez bile bence
birde üstadımız meseleye değiniyor malumatınız vardır belki

diyorki bismillah her hayrın başıdır
yani yapılan her hayrın başında eğer bismillah çekmessek hayır kazanamayacağımızıda anlamalıyız
devam ediyor
biz dahi başda ona başlarız
yani
canlıların yanında cansız varlıklar dahi besmele çektiğini anlıyoruz burdada
devamındada diyorki bil ey nefsim diyor her şeye ilk önce nefsinden başlıyor yani
şu mübarek kelime islam nişanı olduğu gibi bütünmevcudatın virdi zebanıdır

paylaşım için tüm kardeşlerden rabbim razı olsun